Sat, Oct 24, 2020 09:09



होमपेज › Aarogya › व्याधी मॅनिनजायटिसची

व्याधी मॅनिनजायटिसची

Last Updated: Oct 14 2020 8:10PM




डॉ. अतुल कोकाटे

मॅनिनजायटिस ही व्याधी मेंदूशी संबंधित असते. मेंदूभोवती जे वेष्टन असते, त्या वेष्टनावर इन्फेक्शनमुळे सूज येते. काही वेळा ही सूज आपोआप काही दिवसांनंतर कमी होते. मात्र, ही सूज जर कमी झाली नाही तर रुग्णाच्या द़ृष्टीने ती स्थिती मोठी कठीण असते. अनेकदा ही व्याधी रुग्णाच्या जीवावरही बेतू शकते.

मॅनिनजायटिस या व्याधीचे तीन प्रकार सांगितले जातात. व्हायरल मॅनिनजायटिस, फंगल मॅनिनजायटिस आणि बॅक्टेरिअल मॅनिनजायटिस. या सर्व प्रकारच्या मॅनिनजायटिसची प्रारंभीची लक्षणे जवळपास सारखीच असतात. खूप ताप येणे, मान आखडणे, डोके दुखणे अशी प्रारंभीक लक्षणे या व्याधीमध्ये जाणवतात. 

व्हायरल मॅनिनजायटिस ः मॅनिनजायटिस ही व्याधी होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे व्हायरल इन्फेक्शन. अनेक लोकांमध्ये इन्फेक्शनचे प्रमाण खूपच अल्प असते. त्यामुळे अशा लोकांचे इन्फेक्शन काही काळानंतर आपोआप संपून जाते. असे व्हायरल इन्फेक्शन झालेल्या रुग्णांवर अनेकदा उपचार करण्याची वेळ येत नाही. इन्फेक्शनचे प्रमाण किती आहे, यावर उपचार कसे करायचे हे ठरवले जाते. ज्यांच्या शरीरात प्रतिकारशक्ती कमी आहे, वृद्ध नागरिक, लहान मुले यांना असे व्हायरल इन्फेक्शन झाले तर उपचाराबाबत हेळसांड करणे परवडत नाही. वरती उल्लेख केल्याप्रमाणे तशी लक्षणे वृद्ध नागरिक आणि लहान मुलांमध्ये जाणवल्यास तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. 

फंगल मॅनिनजायटिस : फंगल 

इन्फेक्शनमुळे मॅनिनजायटिस होण्याचा धोका खूप कमी असतो. असा संसर्ग एका व्यक्तीकडून दुसर्‍या व्यक्तीकडे संक्रमित होत नाही. मात्र, ज्यांची प्रतिकारशक्ती खूपच कमी असते अशांना फंगल इन्फेक्शनची बाधा होऊ शकते. कर्करोग आणि एचआयव्ही पीडित व्यक्तींना फंगल इन्फेक्शन होण्याचा धोका सर्वाधिक असतो. या संसर्गाचा उपचार अँटिफंगल औषधांद्वारे केला जातो. यासाठी रुग्णाला रुग्णालयात दाखल करावे लागते. रुग्णाची प्रतिकारशक्ती किती आहे, यावर त्याला रुग्णालयात किती दिवस उपचार घ्यावे लागतील हे अवलंबून असते. काही रुग्णांना रुग्णालयात दीर्घकाळ उपचार घ्यावे लागतात. 

बॅक्टेरिअल मॅनिनजायटिस ः अशा प्रकारचा मॅनिनजायटिस बॅक्टेरियामुळे होतो. अनेकदा बॅक्टेरिया रक्तात मिसळतात आणि मेंदू आणि मणक्याच्या सुरक्षा आवरणावर जाऊन पोहोचतात. सायन्स इन्फेक्शन अथवा कानात झालेला संसर्ग या मार्गेही बॅक्टेरिया शरीरात प्रवेश करतात. या इन्फेक्शनवर तातडीने उपचार करावे लागतात, अन्यथा हे इन्फेक्शन प्राणघातक ठरण्याची शक्यता असते. रुग्णाला तातडीने रुग्णालयात दाखल करत पुढचे उपचार घ्यावे लागतात. अँटिबायोटिक्स औषधांद्वारेच या इन्फेक्शनवर उपचार केले जातात. लहान मुलांना बॅक्टेरिअल मॅनिनजायटिस होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. कारण लहान वयात शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी असते. मध्यम वयाच्या तसेच तरुण आणि वृद्ध मंडळींनाही या प्रकारचे इन्फेक्शन होण्याची शक्यता असते. 

ज्यांना संसर्गजन्य आजार झालेले आहेत, अशा व्यक्तींच्या संपर्कात दीर्घकाळ राहिल्यावर बॅक्टेरिअल मॅनिनजायटिस होण्याची शक्यता असते. ज्या सार्वजनिक ठिकाणी खूप गर्दी असते म्हणजे, बसस्थानक, रेल्वे स्थानक, सार्वजनिक सभा, चित्रपट गृहे, नाट्यगृहे अशा ठिकाणी वेगवेगळ्या संसर्गाचा फैलाव होण्याची शक्यता असते. 

काही विशिष्ट आजारांमुळे, औषधांमुळे तसेच शस्त्रक्रियेमुळे शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी होते. अशा लोकांना मॅनिनजायटिस होण्याचा धोका असतो. जर मॅनिनजायटिसची प्राथमिक लक्षणे वारंवार दिसू लागली तर अशा रुग्णाला त्वरित डॉक्टरांकडे तपासणीसाठी न्यायला हवे. तुमच्या संपर्कात मॅनिनजायटिस झालेली व्यक्ती आल्यास आपली डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे योग्य ठरते. अशी तपासणी वेळीच केली तर पुढचा धोका टळतो.





 







"