Fri, Oct 18, 2019 15:24



होमपेज › Satara › दान केलेल्या रक्‍ताचा केला जातोय ‘धंदा’

दान केलेल्या रक्‍ताचा केला जातोय ‘धंदा’

Published On: Dec 03 2018 1:43AM | Last Updated: Dec 02 2018 10:39PM



सातारा : विशाल गुजर

रक्‍तदान हे श्रेष्ठदान म्हटले जाते. त्यामुळे प्रत्येक रक्‍तदाता हा विनामोबदला रक्‍तदान करतो. पण रक्‍तदानानंतर त्या रक्‍ताची भरमसाठ दराने विक्री केली जाते. हे रक्‍त जरी मोफत मिळाले नाही तरी माफक दरात का मिळत नाही?, असा सवाल सर्वसामान्य जनतेतून केला जात आहे. दान केलेल्या रक्‍ताचा धंदा करणे म्हणजे टाळूवरचे लोणी खाण्याचाच प्रकार आहे. जिल्ह्यातील काही रक्‍तपेढ्यांबाबत मोठ्या तक्रारी असून  रुग्णांना लुटणार्‍या संबंधितांवर कारवाई करण्याची मागणी होत आहे. 

रक्‍तदान हे सर्वश्रेष्ठ दान समजले जाते. त्यामुळे रक्‍तदानाची परंपरा वर्षानुवर्षे सुरु आहे. अनेक सामाजिक संस्था रक्‍तदान शिबिरे घेतात. त्यामुळे रुग्णांचा जीव वाचतो. शिबिरांमध्ये किंवा थेट रुग्णालयात रक्‍तदान झाल्यानंतर त्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी रक्‍तपेढीची गरज असते. त्यासाठी जिल्ह्यात रक्‍तपेढ्या सुरू झाल्या. सातारा जिल्ह्यामध्ये 8 खासगी रक्‍तपेढ्या आहेत. शासकीय रुग्णालयामध्ये एक रक्‍तपेढी आहे. जिल्ह्यामध्ये सर्वाधिक रक्‍तपेढ्या या सातारा शहरात आहेत. सातार्‍यात 3, कराड 2, फलटणमध्ये 1 अशा 6 खासगी रक्‍तपेढ्या आहेत.  कराड आणि सातारा येथे सरकारी रक्‍तपेढ्या आहेत. रक्‍तपेढ्यांशिवाय काही ठिकाणी रक्‍त स्टोअरेज केंद्रे आहेत. तर सरकारी स्टोअरेज वाई येथे आहे. या रक्‍तपेढ्या आणि स्टोअरेज बँकांवर पूर्णपणे अन्न व औषध प्रशासनाचे नियंत्रण असते. रक्‍तदान शिबिर घेणे, रक्‍तसंकलन करणे, प्लेटलेट्स, प्लाझ्मा, रेड ब्लड सेल (आर.बी.सी.) व्होल रक्‍त तयार करून ते रुग्णांना देण्याचे काम रक्‍तपेढ्यांकडून केले जाते. रक्‍तदान शिबिराचे आयोजन करण्याची परवानगी ही राज्य रक्‍त संकलन परिषद (मुंबई) यांच्याकडून दिली जाते.

रक्‍तपेढीचा संपूर्ण अहवाल हा प्रत्येक महिन्याला राज्य रक्‍त संकलन अधिकार्‍यांकडे पाठवावा लागतो. रक्‍तपेढ्यांमध्ये रक्‍ताचा किती स्टॉक आहे, यासह सर्वप्रकारची माहिती पेढीमध्ये बाहेरील बाजूस फलकावर देण्याचा नियम आहे. थॅलेसिमिया व थिमोफेलिया (शरीरात रक्‍त तयार न होण्याचा आजार) असा आजार असणार्‍या रुग्णांसाठी पूर्णपणे मोफत रक्‍त देण्याचा नियम आहे. रक्‍तपेढ्यांना दिलेल्या नियमांमध्ये त्यांनी जर काम केले नाही तर त्या पेढ्या बंद करण्याचे अधिकार हे अन्न व औषध प्रशासनाला आहेत. पण रक्‍तपेढ्यांनी नियमभंग केला तर त्यांच्यावर कारवाई करण्याचे प्रमाण हे अत्यंत कमी आहे. या रक्‍तपेढ्यांकडे अन्न व औषध प्रशासन का लक्ष देत नाही, हे समजत नाही. जिल्ह्यातील काही रक्‍तपेढ्या ह्या अत्यंत चांगल्या प्रकारे काम करतात. पण इतरांच्या बाबतीत अन्न औषध प्रशासनाने लक्ष देण्याची गरज आहे. एकीकडे रक्‍तदान  प्रक्रियेतून रक्‍त मोफत घेतले जाते. मग ते रक्‍त रुग्णाला विकण्याची पध्दत का आहे?, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.  रक्‍त साठा करण्याच्या प्रक्रियेसाठी रक्‍तपेढ्यांना मोठी यंत्रणा कार्यरत ठेवावी लागते हे जरी मान्य असले तरी त्यासाठी माफक दर आकारणे गरजेचे आहे. मात्र तसे न होता संबंधितांकडून भरमसाठ पैसे घेतले जात असल्याच्या तक्रारी आहेत. त्यामुळे सर्वसामान्य रुग्ण व त्यांच्या नातेवाईकांना रक्‍तासाठी अक्षरश: ‘दे माय’ करावे लागत असल्याचे वास्तव आहे. 

रक्‍ताची तिप्पट दराने विक्री

रक्‍ताच्या संपूर्ण तपासणी व अन्य प्रक्रियेसाठी सुमारे 300 ते 400 रुपये खर्च येत असेल, तर ते रक्‍त तिप्पट किंमतीला का विकले जाते? व्होल ब्लडची विक्री 1250 रुपये (350 मिलिलिटर), आरबीसी (तांबड्या पेशी) 1250 रुपये (250 ते 280 मिलिलिटर), प्लाझ्मा 400 रुपये (80 ते 100 मिलिलिटरसाठी), प्लेटलेट्स 400 रुपये (50 ते 100 मिलिलिटरसाठी) दर आहे. रक्‍तदान शिबिरासाठी प्रत्येक रक्‍तदात्यांसाठी खर्च म्हणून शासनाकडून 25 रुपये दिले जातात. केवळ फायद्यासाठी रक्‍ताची विक्री न करता ती गरजवंताला माफक दरात मिळाली पाहिजे.

रक्‍तदात्यांना भेटवस्तूंचे आमिष का?

गेल्या काही वर्षांपासून रक्‍तदात्यांना वेगवेगळी आमिषे दाखवली जात आहेत. अशी आमिषे दाखवल्याने आपल्याकडे रक्‍त मिळेल, असे फंडे काही रक्‍तपेढ्यांकडून वापरले जात आहेत. वास्तविक जो रक्‍तदान करतो, त्या रक्‍तदात्याला कसलीच अपेक्षा नसते. त्याला अपेक्षा असते ती आपण रक्‍त ज्या रुग्णासाठी देतो तो बरा झाला पाहिजे. असे वास्तव रक्‍तदात्यांच्या बाबतीत असताना मग रक्‍तदात्यांना भेटवस्तू कशासाठी, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.