Sun, Nov 18, 2018 05:51



होमपेज › Mumbai-Thane-Raigad › दक्षिण मुंबई वारसास्थळांच्या यादीत

दक्षिण मुंबई वारसास्थळांच्या यादीत

Published On: Jul 01 2018 2:17AM | Last Updated: Jul 01 2018 2:17AM



मुंबई : विशेष प्रतिनिधी 

दक्षिण मुंबई परिसरातील व्हिक्टोरियन गॉथिक पध्दतीच्या वास्तूंचा व कलात्मक वास्तूंचा (आर्ट डेको) समावेश जागतिक वारसास्थळांच्या यादीमध्ये झाला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या निर्णयाबद्दल आनंद व्यक्त केला असून सर्वाधिक जागतिक वारसा स्थळांचा समावेश असलेले महाराष्ट्र हे एकमेव राज्य आहे. 

बहरिनमधील मनामा येथे ‘युनेस्को’च्या जागतिक वारसा परिषदेची 42 वी परिषद सुरू आहे. शनिवारी या परिषदेत दक्षिण मुंबईतील व्हिक्टोरियन गॉथिक व कला वास्तूंचा (आर्ट डेको) समावेश जागतिक वारसास्थळांच्या यादीमध्ये करण्यात आल्याची घोषणा समितीच्या अध्यक्ष  शैखा हाया रशेद अल खलिफा यांनी  केली. महाराष्ट्रातील पाचव्या जागतिक वारसास्थळाचा यादीत समावेश होणार असून, यापूर्वी अजंठा, एलिफंटा, वेरुळ व छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनसच्या इमारतीचा समावेश जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत झाला आहे.

दक्षिण मुंबईतील मरिन ड्राईव्ह व फोर्ट परिसरात असलेल्या 19 व्या शतकातील व्हिक्टोरियन वास्तू शैलींच्या इमारती व 20 व्या शतकातील आर्ट डेको शैलीच्या इमारती आहेत. यामध्ये उच्च न्यायालय, मुंबई विद्यापीठ, जुने सचिवालय, राष्ट्रीय आधुनिक कला संग्रहालय, एल्फिन्स्टन महाविद्यालय, डेव्हिड ससून ग्रंथालय, छत्रपती शिवाजी महाराज वास्तुसंग्रहालय, पश्चिम रेल्वे मुख्यालय, महाराष्ट्र पोलीस मुख्यालय, ओव्हल मैदान या व्हिक्टोरियन वास्तुशैलीच्या इमारती तसेच क्रिकेट क्लब ऑफ इंडिया, बॅकबे रेक्लमेशनची पहिली रांग, दिनशॉ वाच्छा रोडवरील राम महल, इरॉस व रिगल सिनेमा हॉल तसेच मरिन ड्राईव्ह येथील पहिल्या रांगेतील इमारती आदी वास्तूंचा समावेश जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत होण्यासाठी नामांकन झाले आहे. युनेस्कोची तांत्रिक सल्लागार समिती असलेल्या इंटरनॅशनल कौन्सिल फॉर  मोमेंटस अँड साईटस् या समितीने नामांकनाचे पत्र राज्य शासनाला पाठविले  होते. त्यामध्ये जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत समावेशासाठी मुंबईतील परिसराच्या समावेशास हिरवा कंदील दाखविला होता.

या मानांकनामुळे मुंबईतील पर्यटन व सांस्कृतिक क्षेत्राला मोठा फायदा होणार आहे. यामुळे जागतिक पर्यटनाच्या नकाशात मुंबईचे स्थान अग्रेसर होण्यास मदत होईल. लंडन व युरोपियन शहरांतील अनेक उद्योगपती यामुळे मुंबईकडे आकर्षित होतील.

राज्यातील या परिसराचा जागतिक वारसा यादीत समावेशामुळे देशातील वारसा स्थळांच्या यादीत 37 व्या स्थळाचा समावेश होणार असून सर्वात जास्त वारसा स्थळे असलेल्या देशांच्या जागतिक क्रमवारीत भारत 7 व्या क्रमांकावर येणार आहे.

वारसा स्थळांच्या यादीत समावेशसाठी युनेस्कोकडून सल्लागार समितीने सप्टेंबर 2017 मध्ये मुंबईमध्ये येऊन या परिसराची पाहणी केली होती.  या समितीने मुख्यमंत्री, नगर विकास विभाग व मुंबई महानगरपालिकेचे हेरिटेज समितीचे अधिकारी आणि नागरिकांशी चर्चा केली होती. नगर विकास विभागाचे प्रधान सचिव नितीन करीर व वास्तुरचनाकार आभा नरिन लांबा यांनी मुंबईतील वरील परिसराचा समावेश जागतिक वारसास्थळांमध्ये व्हावा, यासाठी खंबीरपणे बाजू मांडली.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी हा दर्जा मिळण्यासाठी शासकीय यंत्रणा आणि दक्षिण मुंबई भागातील जतन कार्य करणार्‍या सामाजिक संघटना यांना प्रोत्साहन दिले होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली राज्य शासनाच्या पथकाने युनेस्को परिषदेत आपली भूमिका मांडली. केवळ मुंबई नव्हे तर महाराष्ट्रासाठी अभिमानास्पद असा निर्णय युनेस्कोने घेतला. मुख्यमंत्र्यांनी यासाठी इतिहासकालीन वास्तूच्या जतनासाठी अग्रेसर असणार्‍या नागरिकांच्या संघटनांनी केलेल्या जतन कार्याबद्दल आभार मानले. 

जगातील सहा ठिकाणे ठरली वारसास्थळे

सौदी अरबमधील अल-अहसा या हिरवळीच्या प्रदेशाचा ‘युनेस्को’च्या वारसा यादीत समावेश करण्यात आला. या भूप्रदेशातील ऐतिहासिक इमारती, बगीचे, बंधारे, विहिरी खास वैशिष्ट्य आहे. ओमान येथील क्‍वॉलत या प्राचीन शहराचा समावेशही या यादीत आहे, 11व्या आणि 15 व्या शतकात हे शहर महत्त्वाचे बंदर म्हणून विकसित करण्यात आले होते. वास्तुकलेचा उत्तम नमुना असलेल्या अनेक वास्तू या ठिकाणी बघायला मिळतात. जपानच्या नागासाकी भागातील हिडन ख्रिश्‍चन साईट, कोरिया गणराज्यातील सानसा येथील बुद्ध पर्वत, इराणमधील फार्स पर्वत रांगांमधील सासियन पुरातत्त्व भूप्रदेश आणि केनिया येथील मिगोरी शहरातील ईशान्य भागातस्थित 16 व्या शतकातील थिमलिच ओहिंगा या दगडाद्वारे निर्मित इमारतीचा समावेश जागतिक वारसा यादीत करण्यात आला आहे.